Jedną z głównych przyczyn dzisiejszego kryzysu polskiego szkolnictwa powszechnego i akademickiego jest „punktowe” widzenie świata edukacji (czyli każdej sprawy osobno) przez twórców, organizatorów i uczestników procesów dydaktycznych. Dla naukowego opisu każdej złożonej rzeczywistości, a taką jest szkolny proces psychodydaktyczny (jak sama nazwa proces - wskazuje), rzeczywistości stale zmieniającej się i zależnej od wielu czynników ją kształtujących - konieczne jest w badaniach ujęcie całościowe, z uwzględnieniem uwarunkowań skuteczności działań poznawczych i pragmatycznych.

W procesie psychodydaktycznym kształcenie językowe, bardzo złożone i długotrwałe działanie, stanowi podstawę szkolnego nauczania i wychowywania ucznia, ponieważ ludzkie poznanie, myślenie, wartościowanie i porozumiewanie się między sobą - są językowe. Kształcenie językowe należy więc odnieść do całości struktury szkolnictwa. Szkolny proces psychodydaktyczny współtworzą uczeń, nauczyciel i materiał nauczania. Współczesne teorie psychodydaktyczne zakładają, że (1) szkoła istnieje tylko i wy- łącznie dla ucznia i ze względu na ucznia, dla jego wszechstronnego rozwoju jako człowieka (rozwoju fizycznego, psychicznego, intelektualnego, duchowego, moralnego, społecznego, kulturalnego), aby przygotował się do godnego i mądrego życia w gwałtownie rozwijającym się i zmieniającym się świecie, do życia w solidarności z innymi i do odpowiedzialności za człowieka obok; (2) szkoła istnieje dla wszystkich uczniów niezależnie od ich zdrowia, wrodzonych zdolności, od wyposażenia językowo-umysłowego uzyskanego przed szkołą; (3) szkoła w procesach uczenia się i nauczania powinna uwzględniać możliwości i potrzeby (rozwojowe) konkretnego ucznia, zwłaszcza poziom rozwoju języka oraz zróżnicowanie socjalne tego języka (posługiwanie się kodem ograniczonym lub kodem otwartym); (4) wychowania ucznia w szkole nie można (i nie da się) oddzielać od nauczania, ponieważ wychowujące (pozytywnie i negatywnie) są przede wszystkim sposób uczenia się i nauczania na lekcji (!) oraz relacje osobowe między uczniem (uczniami) a nauczycielem; (5) kształtowanie się osobowości człowieka dokonuje się w działaniu poprzez podejmowanie świadomie i dobrowolnie ważnych i trudnych zadań (np. zdobywanie wiedzy, służba drugiemu człowiekowi, kształcenie swego charakteru), życie we wspólnocie szkolnej powinno uczyć przyjaźni, życzliwości wobec drugiego człowieka, odpowiedzialności społecznej. Powszechnie (?) wiadomo, że wszechstronny rozwój ucznia możliwy jest jedynie w bezpośrednim, fizycznym i psychicznym kontakcie z nauczycielem. 

Ministerstwo Edukacji Narodowej proponuje stworzenie do 2016 roku w każdym powiecie centrów rozwoju edukacji powstałych z połączenia zadań poradni psychologiczno - pedagogicznej, placówki doskonalenia nauczycieli i biblioteki pedagogicznej. O ile połączenie biblioteki z placówką doskonalenia nauczycieli wydaje się logiczne, to nie rozumiem, jakie jest tu miejsce dla poradni. Zadaniem poradni nie jest praca na rzecz rozwoju edukacji, ale na rzecz wspierania rozwoju jednostek - uczniów/wychowanków. Zadania te są określone także w ten sposób w najnowszym - wydanym przez obecną Panią Minister - rozporządzeniu.

Praca psychologów i pedagogów jest przede wszystkim działaniem na rzecz konkretnego dziecka (z uwzględnieniem jego najbliższego otoczenia). Do takiej pracy (diagnoza, terapia, różne działania wspierające) przygotowują ich studia i inne formy doskonalenia zawodowego. Obawiam się, że usytuowanie poradni w centrach rozwoju edukacji przyniesie w efekcie ograniczenie ich podstawowych zadań. Tym samym stracimy to, co było pewnym osiągnięciem - jedyną funkcjonującą w całej Polsce, spójną sieć wykrywania dzieci z deficytami rozwojowymi i organizowania im pomocy. Placówki służby zdrowia takiej funkcji nie pełnią ze względu na ograniczoną ilość zatrudnionych w nich psychologów i terapeutów oraz inne zasady dostępu.

Przyjęta w projekcie zasada wyboru centrum rozwoju edukacji przez szkołę jest niejasna. Szkoła będzie wybierać "swoją" bibliotekę? Nauczyciele nie będą mogli korzystać z innej? Będzie musiała korzystać z jednej placówki doskonalenia nauczycieli? To ograniczy możliwości korzystania z wysoko wyspecjalizowanych szkoleń, które z racji małej dostępności specjalistów prowadzone są tylko w niektórych ośrodkach. Wybór poradni będzie w "prowincjonalnej" Polsce złudzeniem, bo nie sądzę, żeby ktokolwiek narażał rodziców i dzieci na dalekie dojazdy.

Autorka jest dyrektorem Poradni Psychologiczno Pedagogicznej

O marnych efektach obecnej reformy oświaty i konieczności jej powstrzymania.

Przebudowa określonych struktur powinna mieć wyraźny, jasno sprecyzowany cel. Jeśli się coś zmienia, to zapewne chce się coś ulepszyć. To logiczne. Czy tak było w przypadku wciąż trwającej reformy ministra Mirosława Handtkego? Co pragnęli autorzy reformy osiągnąć? Zapewne chcieli unowocześnić szkolnictwo, uatrakcyjnić naukę, stworzyć szansę na dalsze kształcenie, podnieść poziom nauczania, dostosować do potrzeb współczesności, uatrakcyjnić pracę wychowawczą i uczynić ją skuteczniejszą. Co osiągnęli? Co osiągnęli – widać. Radykalne obniżenie poziomu kształcenia i radykalne osłabienie możliwości skutecznego oddziaływania wychowawczego szkoły. Ktoś powie: no dobrze, ale przecież znacznie więcej absolwentów szkół zostaje studentami wyższych uczelni. Prawda to, ale żeby z nią pozostać w zgodzie, trzeba od razu powiedzieć o tym, jakie to są uczelnie, jaki panuje na nich poziom nauczania. Ilościowe zestawienia, jak łatwo udowodnić, są często mylne i bywają nie tylko uproszczeniem ale i nadużyciem.

Zacznijmy od skutków likwidacji systemu edukacyjnego, którego osią była ośmioletnia szkoła podstawowa i czteroletnie liceum lub pięcioletnie technikum. Trzyletnie gimnazjum miało być swoistym powrotem do modelu przedwojennego i miało przynajmniej trzy cele. Pierwszym było doprowadzenie do stuprocentowej scholaryzacji na poziomie podstawowym, jako że szkołę podstawową dziecko powinno kończyć w wieku lat trzynastu (niebawem ze względu na wcześniejsze rozpoczynanie edukacji szkolnej przez dzieci: dwunastu). Drugą funkcją było ułatwienie szkołom realizacji procesu wychowawczego, ponieważ starsi uczniowie zostali przesunięci do placówek gimnazjalnych. Trzecim celem – dydaktycznym – było zlikwidowanie edukacji przedmiotowej w klasach powyżej etapu nauczania początkowego na rzecz kształcenia blokowego. Taka formuła systemu szkolnego spowodowała daleko idące skutki na kolejnym – gimnazjalnym – poziomie kształcenia.

Sięgnę do wątków dla edukacji fundamentalnych, a jednak zapomnianych. Nie podjętych w społecznym dyskursie ostatnich lat, nie uwzględnianych w reformach. Trochę dla nas wszystkich wstydliwych. Chodzi o nauczycielską bezradność.

Jedno z moich pierwszych wspomnień z początków nauczania szkolnego dotyczy krótkiej wymiany zdań między dyrektorką a starszą doświadczoną nauczycielką historii. Na zarzut niezrealizowania programu w jednej z klas szkoły podstawowej nauczycielka odparła:
- przepraszam, ale przez parę miesięcy nie byłam w stanie wyjść z tymi dziećmi z epoki kamienia łupanego.

Uczyłam w tej klasie geografii. W zderzeniu programu nauczania z trzydziestką par oczu wpatrzonych we mnie ze stałym zdziwieniem program przegrywał z kretesem. Tylko trzy zdolne dziewczynki, po kilku błyskotliwych odpowiedziach popadały w nudę, gdy próbowałam rozmawiać z pozostałymi uczniami. Te trzy zdolne dziewczynki rodzice przenieśli zresztą wkrótce do równoległego oddziału.

Poczucie bezradności w nauczaniu w mniejszym lub większym stopniu znane jest każdemu nauczycielowi. Przyczyny tej bezradności opisujemy zazwyczaj następująco:

- w tak małej liczbie godzin, jaką dysponuje nauczyciel nie da się zrealizować programu,

- w poprzedniej szkole (na wcześniejszym etapie nauczania) niczego tych dzieci nie nauczono,

- z tymi uczniami, z taką klasą, realizacja programu nie jest możliwa.

Prawdopodobne jest też zastosowanie przez nauczyciela kombinacji powyższych twierdzeń...

Dzień dobry Państwu, pani Prezes, panie Marszałku, panie Przewodniczący, Szanowni Państwo!

Kilka myśli co nie nowe zapewne, ale warte przypomnienia. Oświata, edukacja w Polsce znajduje się w bardzo złym stanie i toniemy. Dowiedziałem się ostatnio w najnowszych badaniach PISA, że odnieśliśmy sukces. Może w najnowszych badaniach odnieśliśmy sukces, ale zapraszam tych, którzy się z tego sukcesu cieszą na moją uczelnię, niech przeglądną egzaminy młodzieży, niech z nimi porozmawiają, sprawdzą ich wiedzę, umiejętność wypowiadania się (jest to jedna z najlepszych uczelni w Polsce) i zobaczymy, czy będą tacy zadowoleni z sukcesów badania.

Dlaczego o tym mówię? Bo żeby coś zmienić w edukacji potrzebna jest odwaga, potrzebna jest roztropność. Potrzebna jest odwaga, dlatego, że my jesteśmy w szponach, kleszczach jakiejś okropnej międzynarodowej – powiedziałbym – biurokracji edukacyjnej, która narzuca sposoby myślenia o edukacji, narzuca także narzędzia sprawdzające. Jeżeli się okaże, że jest coś nie tak, ona sama też to wszystko zmienia. To nie jest sprawa wyłącznie polska, to jest sprawa międzynarodowa. Ludzie, którzy odpowiadali za edukację w Polsce przez ostatnie lata byli absolutnie zniewoleni przez ten sposób myślenia. Dlatego mamy rezultaty, jakie mamy, a one są fatalne pod każdym względem. Więc trzeba odwagi żeby temu się przeciwstawić, trzeba odwagi, żeby powiedzieć: nie, to nie jest ta droga, to nie jest ten sposób myślenia, ja nie będę niewolnikiem owej międzynarodowej biurokracji, establishmentu, czy jak to nazwiemy. Również polskiej, która jest potwornie silna i trzyma tą naszą edukację od wielu lat. To są ci sami ludzie, czasami nawet, jak w monarchiach, przekazujący swoje wpływy z pokolenia na pokolenie. To co za rządów komunistycznych niszczyli dziadkowie i rodzice, teraz dzieci kontynuują.

Polityka oświatowa czyli permanentne reformowanie.

Od 1991 roku do dziś, w kolejnych kadencjach władz rządowych trwa permanentne reformowanie polskiej oświaty. Ministrowie, przekreśliwszy działania poprzedników, wprowadzają zmiany w prawie oświatowym według własnych wyobrażeń. Brak jest jakiejkolwiek wspólnej myśli łączącej działania reformatorów kolejnych kadencji. Pomimo oświadczenia min. Hall o kontynuowaniu przez nią reformy ministra Handke, również jej zabiegi nie mają nic wspólnego z tymi sprzed dziesięciu laty (wówczas negatywnie oceniono postulat obniżenia wieku szkolnego).

Rządzący zdają się nie dostrzegać specyfiki oświaty, jej złożoności i długiego dystansu, jaki dzieli w tym obszarze wszelkie zamierzenia od skutków. Oświata traktowana jest niczym każdy inny resort, który doraźnymi działaniami powinien przynosić wymierne ekonomiczne i polityczne korzyści. Kuriozalną rzeczą jest obligowanie ministra oświaty do przedstawienia na wzór innych resortów po 100 dniach od objęcia urzędu własnej wizji szkolnictwa. Głęboka jest bezradność pracownika nauki, który objął resort znając szkołę głównie z własnych wspomnień, szkolnictwo zaś ze skutków jakie wywiera na kolejne roczniki studentów. Wywiązywanie się kierującego resortem z przyjętych w tym trybie politycznych zobowiązań przynosi poważne szkody. Nad oświatą polską, zapewne tak jak i nad innymi resortami, ciąży duch źle skonstruowanej sceny politycznej – z priorytetem chwytnych haseł i wymogiem szybkich, bo podyktowanych kresem czteroletniej kadencji, działań.

Poniżej przedstawiam w zarysie poczynania resortu edukacji w kolejnych kadencjach władz.

Lektura dokumentu i jego główne przesłanki nie napawają wielkim optymizmem, choć na niektóre pomysły można się zgodzić. Odnoszę nieodparte wrażenie, że chodzi bardziej o to, że trzeba dużo zmienić, żeby wszystko zostało „po staremu - nowemu”. Ma to, teoretycznie pozwolić ministerstwu na zaoszczędzenie ok. 600 etatów (w nowopowołanych instytucjach zatrudnieni zostaną pracownicy obecnych komisji oraz ok. 800 z 1400 pracowników likwidowanych kuratoriów i będą oni tzw. inspektorami jakości edukacji). W istocie - myślę – chodzi o stworzenie posłusznego legionu urzędników, którzy bezwzględnie będą służyć sprawie rozprawienia się z polską edukacją tj. resztkami jej swoistej autonomii i resztkami jej tradycyjnego modelu. Sześćset etatów w skali państwa to niedużo, nawet jak rozpiszemy to na cały rok płacowy. A przecież taka reorganizacja spowoduje odejście wielu doświadczonych pracowników administracji oświatowej, nierzadko nauczycieli ze sporym doświadczeniem, dobrze rozumiejących zachodzące procesy i przesłanki wprowadzanych decyzji ministerialnych. Zatrudnieni zostaną ci, którzy pracują do tej pory w mających pozostać ośrodkach, a i to nie wszyscy, tylko ci „właściwi”. Inni, zwłaszcza z delegatur, albo mniejszych kuratoriów pójdą na emeryturę albo będą musieli poszukać sobie gdzieś pracy. Dostaną odprawy stosowne (spore) i tyle. Samo połączenie też będzie kosztować.

Wejście kuratoriów w strukturę urzędu wojewódzkiego (czy nie było tak w latach osiemdziesiątych?) nie przekonuje mnie jakoś. Kurator będzie od tej pory pracownikiem wojewody, a nie ministra. Jego ranga spadnie, ale to rzecz może nienajważniejsza (choć może też nie bez znaczenia z pewnych względów). Poza tym niektórzy wojewodowie będą mieli swoich kuratorów (będących ich pracownikami), gdy inni będą ich „podnajmować” u kolegów ze wskazanych w projekcie ośrodków. Istotne będzie teraz także pomieszanie podległości (bo kurator będąc pracownikiem wojewody – ministra w terenie, będzie wykonywał zadania postawione przez ministra edukacji). Czy nie jest możliwy konflikt (najczęściej chodzi o pieniądze) między interesem województwa a racjami ministerstwa, gdzie chłopcem do bicia będzie kurator?

Garść faktów o szkodliwych działaniach Pani Minister edukacji i rządu Pana Premiera Tuska

Pani minister edukacji Katarzyna Hall wpisuje się w aroganckie traktowanie przez rząd Premiera Tuska społeczeństwa polskiego. Na swoim podwórku lekceważy uczniów, ich rodziców i nauczycieli. Dopiero 5 października doczekało się jej podpisu rozporządzenie na temat organizacji roku szkolnego 2010/2011. Wcześniej pojawiały się informacje o tym, jak to dyrektorzy będą mogli, zgodnie z potrzebami lokalnymi wytypować dni wolne od zajęć dydaktycznych - od 6 do 10 dni w różnych typach szkół. Potem niezrozumiała zwłoka w podpisaniu odpowiedniego zarządzenia. Zdezorientowane społeczności szkolne oczekiwały długo na konkretną decyzję. W jej efekcie dopiero po dwóch miesiącach trwania roku szkolnego będzie znany jego kalendarz. Naprawdę trudno zrozumieć powody takiej opieszałości w działaniu MEN. Może to tylko zwykła demonstracja siły i wyraźnego pokazania kto tu rządzi. Takie myśli nasuwają się same po ostatnich doniesieniach na temat dodatkowych kosztów poniesionych przy budowie placów zabaw zakładanych przy szkołach, a wynikających z zastosowania, na wyraźne polecenie MEN, kolorów tożsamych z barwami logo Platformy Obywatelskiej. Narzucenie takiej kolorystyki zaowocowało wzrostem kosztów budowy średniej wielkości placu zabaw o ponad 30 tys. zł, a ponieważ w całej Polsce w ciągu czterech lat ma ich powstać 14 tys., ministerialny wymóg będzie kosztować podatników blisko pół miliarda. Dalekowzroczna polityka budowania elektoratu PO jest godna podziwu, tylko dlaczego kosztami obarcza się wszystkich polskich podatników?

Szanowni Państwo,

Towarzystwo Nauczycieli Szkół Polskich, popiera stanowisko Klubu Parlamentarnego Prawa i Sprawiedliwości, które w dniu 3.09.2010 zostało sformułowane w związku pracami Rządu (PO) nad przyszłorocznym budżetem.

Szczególnego znaczenia w kontekście edukacji i przyszłości Polski mają dla nas pytania postawione Rządowi (PO):

1. Co rząd zrobił by przedłużyć obowiązywanie zerowej stawki VAT na książki? PiS (również TNSP) chce też wiedzieć co zrobił rząd, aby pozostawić zerową stawkę VAT-u na książki, w tym podręczniki szkolne. "Czy Pan Premier Tusk wie, ile kosztuje komplet podręczników szkolnych?". Prawo i Sprawiedliwość opowiada się za zachowaniem zerowej stawki VAT na podręczniki szkolne, ponieważ są bardzo drogie (Beata Szydło).

2. Czy rząd ma informację na temat zadłużenia samorządów? (TNSP uważa, że łatwo przychodzi rządowi nakładać nowe zadania na samorządy, np. upowszechnianie i tworzenie nowych przedszkoli, bez zapewnienia środków na ich budowę z budżetu państwa oraz uniemożliwiać jakąkolwiek dyskusję o subwencji przedszkolnej; odbierać samorządom część dotacji rządowych na realizację zadań oświatowych - np. stypendia socjalne).

3. W jaki sposób rząd zamierza pomóc samorządom w realizacji obietnic rządowych podwyżek dla nauczycieli? (TNSP przypomina obietnice 50% podwyżki do 2011- kampania D. Tuska i PO 2007; 30% podwyżkę zapowiedzianą na lata 2010-2013 w kampanii Prezydenta B. Komorowskiego),

4. Czy w budżecie zaplanowano środki na przywrócenie ulgi za przejazdy dla studentów? TNSP oczekuje również spełnienia obietnicy wyborczej Prezydenta B. Komorowskiego - 50% zniżka na przejazdy dla studentów.

5. A poza tym Towarzystwo Nauczycieli Szkół Polskich pyta również:"Dlaczego Rząd (PO) chce "łupić obywateli", podnosząc stawki podatku VAT?".

Panu premierowi Tuskowi – przypomnienie

Towarzystwo Nauczycieli Szkół Polskich, pragnie u progu nowego roku szkolnego 2010/11, przypomnieć Rządowi Pana Premiera Donalda Tuska (PO) o dotychczas niespełnionej obietnicy z kampanii wyborczej i sejmowego expose (2007), wzrostu płac nauczycieli o 50%.

W tym czasie nauczyciele doczekali się równocześnie tzw. "godzin karcianych" (art. 42 KN) i zapowiedzi w planach legislacyjnych MEN (na 2008 r.) pensum 21 godzin.

Dlatego TNSP zadaje pytanie, czy kolejna obietnica Pana Premiera Donalda Tuska, dotycząca nowych podwyżek dla nauczycieli wiąże się jedynie ze zbliżającymi się wyborami samorządowymi i parlamentarnymi (2011) oraz z realizacją w 2012 roku ( po ewentualnych wygranych przez PO wyborach) zwiększonego pensum godzinowego, co wiąże się również zwolnieniami nauczycieli z pracy?

Nauczanie jest Sztuką. Dodajmy – Sztuką niełatwą. Być może dlatego, że właśnie jej istotą jest czynienie łatwym tego, co trudne. Nie odwrotnie! Niestety, zdarzają się jeszcze tacy nauczyciele, którzy nauczając, utrudniają osiągnięcie wiedzy. Łatwe zadania rozwiązują w klasie, trudne zostawiają uczniom do rozwiązania w domu. Każą napisać, a sami nie bardzo wiedzą, czego oczekują w wypracowaniu. Eksperyment omawiają, zamiast pokazać i dać szansę doświadczenia zjawiska uczniowi. A przecież można pokazać dwa trzy łatwe przykłady, a gdy podopieczni zrozumieją, przejść do zadań trudniejszych, by do domu nakazać rozwiązanie kilku rzeczy niezbyt trudnych lub o różnym stopniu trudności. Można samemu napisać modelowe wypracowanie i pokazać uczniom, co jest istotą dobrego pisania. Z doświadczenia ma wynikać esencja zjawiska. Na lekcji języka obcego powinniśmy uczyć się mówić, pisać i rozumieć, a nie bezmyślnie rozwiązywać jakieś schematyczne testy.