Lektura dokumentu i jego główne przesłanki nie napawają wielkim optymizmem, choć na niektóre pomysły można się zgodzić. Odnoszę nieodparte wrażenie, że chodzi bardziej o to, że trzeba dużo zmienić, żeby wszystko zostało „po staremu - nowemu”. Ma to, teoretycznie pozwolić ministerstwu na zaoszczędzenie ok. 600 etatów (w nowopowołanych instytucjach zatrudnieni zostaną pracownicy obecnych komisji oraz ok. 800 z 1400 pracowników likwidowanych kuratoriów i będą oni tzw. inspektorami jakości edukacji). W istocie - myślę – chodzi o stworzenie posłusznego legionu urzędników, którzy bezwzględnie będą służyć sprawie rozprawienia się z polską edukacją tj. resztkami jej swoistej autonomii i resztkami jej tradycyjnego modelu. Sześćset etatów w skali państwa to niedużo, nawet jak rozpiszemy to na cały rok płacowy. A przecież taka reorganizacja spowoduje odejście wielu doświadczonych pracowników administracji oświatowej, nierzadko nauczycieli ze sporym doświadczeniem, dobrze rozumiejących zachodzące procesy i przesłanki wprowadzanych decyzji ministerialnych. Zatrudnieni zostaną ci, którzy pracują do tej pory w mających pozostać ośrodkach, a i to nie wszyscy, tylko ci „właściwi”. Inni, zwłaszcza z delegatur, albo mniejszych kuratoriów pójdą na emeryturę albo będą musieli poszukać sobie gdzieś pracy. Dostaną odprawy stosowne (spore) i tyle. Samo połączenie też będzie kosztować.

Wejście kuratoriów w strukturę urzędu wojewódzkiego (czy nie było tak w latach osiemdziesiątych?) nie przekonuje mnie jakoś. Kurator będzie od tej pory pracownikiem wojewody, a nie ministra. Jego ranga spadnie, ale to rzecz może nienajważniejsza (choć może też nie bez znaczenia z pewnych względów). Poza tym niektórzy wojewodowie będą mieli swoich kuratorów (będących ich pracownikami), gdy inni będą ich „podnajmować” u kolegów ze wskazanych w projekcie ośrodków. Istotne będzie teraz także pomieszanie podległości (bo kurator będąc pracownikiem wojewody – ministra w terenie, będzie wykonywał zadania postawione przez ministra edukacji). Czy nie jest możliwy konflikt (najczęściej chodzi o pieniądze) między interesem województwa a racjami ministerstwa, gdzie chłopcem do bicia będzie kurator?

Ponadto nazwa. Może to i nie najważniejsze, ale…Pojęcie inspektor istniało już w systemie edukacji (w porządku organizacyjnym był to organ pomiędzy dyrektorem, kuratorium a urzędem terytorialnym – prezydentem, burmistrzem, wójtem). W kuratoriach jednak byli wizytatorzy. Ich rola wynikała czytelnie z systemu, gdzie dyrektor szkoły (zwłaszcza średniej) był pracownikiem kuratorium w terenie i jego przełożonym był wizytator. Wizytator dbał o jakość pracy powierzonych sobie placówek ale tez starał się pomóc dyrektorowi, bo wiedział dobrze o problemach szkoły, a dyrektor był jego pracownikiem, który miał prawo oczekiwać także pomocy. Inspektor to pracownik inspekcji, instytucji kontrolującej, policji urzędniczej, w tym wypadku oświatowej (choć instytucja będzie się nazywała kuratorium czy li z nazwy będzie miała w sobie także zadanie opieki nad szkołą). A wydaje się, że wizytator to ktoś, kto troszczy się o poziom pracy swoich placówek i poziom pracy, wiedzy etc. swoich podwładnych - dyrektorów. Ma całościowy ogląd placówki, zna realia lokalne, przepisy oświatowe i potrafi wskazać optymalne w danych okolicznościach rozwiązanie.

Połączenie kompetencji nadzoru i odpowiedzialności za system sprawdzania osiągnięć uczniów, w tym egzaminy, może być słuszne. Tak przecież było do czasu powołania OKE. Jednak teraz sytuacja jest o tyle inna, że zadania maturalne i testy kompetencyjne ustalane są centralnie. Wobec tego kuratoria będą jedynie, podobnie jak teraz OKE, powoływać pracowników komisji egzaminacyjnych (praca dla struktur ekonomicznych i wydziału kadr wojewody), nadzorować ich pracę i odpowiadać za prawidłowość przebiegu egzaminów. Nie będą jedynie odpowiadały za kształt testów i zadań maturalnych, które będą ustalane w wyspecjalizowanej jednostce centralnej. Pojawia się jednak problem dystrybucji i zabezpieczenia testów, które trzeba dowieźć do nawet bardzo odległych placówek (np. z Poznania albo Gdańska – gdzie mają być najbliższe siedziby – do Świnoujścia). Może to jednak drugorzędne zagadnienie i technicznie do wykonania.

Łączenie Poradni Pedagogicznych z Ośrodkami Doskonalenia Nauczycieli i Bibliotekami Pedagogicznymi w Centra Rozwoju Edukacji to przejaw dramatycznego poszukiwania oszczędności, a nie podnoszenie jakości pracy tych placówek. O ile połączenie biblioteki pedagogicznej z ODN-em wydaje się naturalne (i tak często fizycznie jest, choć występują te podmioty jako odrębne instytucje), bo mają służyć podnoszeniu jakości pracy nauczycieli, to poradnie pedagogiczno – psychologiczne służą wsparciem dzieciom i ich rodzicom. Może lepiej pedagogów i psychologów z poradni umieścić w szkołach, by tam mogli bardziej bezpośrednio służyć uczniom ale też i szkole, której rzeczywiste uwarunkowania by znali i w sposób rzeczywisty poznaliby kierowane do nich dzieci (dzisiaj orzeczenie z zaleceniami dla nauczyciela i szkoły wystawiane jest bez poważniejszej konsultacji z placówką, po krótkich „oględzinach” ucznia).

Proponuję:

- pozostawić dotychczasową strukturę kuratoriów (w każdym województwie istnieje kuratorium oświaty).

- pozostawić podległość kuratorów wobec ministra edukacji, we współpracy z wojewodą (więcej kurator oświaty ze względu na obieg dokumentów ma wspólnego z MEN niż z Urzędem Wojewódzkim).

- pozostawić konsekwentnie dotychczasową nomenklaturę: kurator, wizytator.

- uznać za słuszne połączenie instytucjonalne (osobą dyrektora) ODN i biblioteki pedagogicznej. Dotychczasowi doradcy metodyczni powinni troszczyć się o poziom doskonalenia zawodowego nauczycieli z ich przedmiotów poprzez inspirowanie pracy zespołów przedmiotowych na terenie ich działania. Dzisiaj – niestety – takich zespołów często nie ma, a rola metodyka sprowadza się do organizowania szkoleń prowadzonych przez wydawnictwa, chcące sprzedać swoje podręczniki.

- rozważyć umieszczenie pedagogów i psychologów z poradni pedagogicznych w konkretnych placówkach, gdzie zajmowaliby się także orzecznictwem w stosunku do uczniów z mniejszych jednostek.

- zgodzić się na włączenie OKE w strukturę kuratoriów.