1. Stałe przeszkalanie nauczycieli jako konsekwencja zmian w oświacie.

W polskiej rzeczywistości reformy są na porządku dziennym. Wiadomo, że po okresie PRL należało polską szkołę oczyścić z ideologicznych naleciałości, fałszujących historię, literaturę polską. W 1989 utworzony został fundusz przedakcesyjny PHARE, którego celem było przygotowanie państw Europy Środkowowschodniej, na początku Polski i Węgier do członkostwa w Unii Europejskiej. Szkolenia z tego funduszu objęły sporą grupę nauczycieli i pracowników nadzoru pedagogicznego Były wyraźnym wyróżnieniem dla tych, którzy znaleźli się w grupie szkolonej. Realizowane były w Wielkiej Brytanii, co stanowiło o ich dodatkowym prestiżu.

 Fundusz opłacał podróż samolotem, wycieczki wewnątrz kraju, utrzymanie i oczywiście szkolenia. Te wyjazdy zaowocowały nie tylko wiedzą o modelu kształcenia w Anglii, ale również odkryciem, że na oświacie można zarobić. Myślę, że to właśnie wtedy rozpoczęła się koniunktura na otwieranie firm biznesowych w edukacji. Reformatorzy zachwyceni Zachodem, na fali wstydzenia się wszystkiego co rodzime, zaczęli europeizację szkolnictwa polskiego.  

Bez uwzględnienia warunków życia w Polsce, wbrew naszym tradycjom i możliwościom, minister Handke rozpętał rewolucję w oświacie. Ustawą z 1 stycznia 1999 roku wprowadził model 6 + 3 + 3, oparty na zagranicznych wzorach. Wtedy, to pełną parą ruszyła machina przeszkalania nauczycieli, dyrektorów, wizytatorów itd. Z czasem wytworzyła się grupa edukatorów, która szybko wykorzystała nowe możliwości zarabiania na polskiej oświacie, de facto na swoich kolegach. Do walki o pieniądze szybko zaangażowano młode samorządy. Oznaką dbałości o powodzenie reformy szkolnej stało się wydzielanie przez nie funduszy celowych na dokształcanie nauczycieli i rad pedagogicznych. Wraz z pojawieniem się pomysłu awansu zawodowego nauczycieli, którego podstawowym warunkiem stało się kończenie kursów kwalifikacyjnych, doszkalających, studiów podyplomowych, uprawnień do nauczania drugiego, lub kolejnego przedmiotu, jak grzyby po deszczu pojawiły się rozliczne firmy oferujące bogaty asortyment usług zwiększających uprawnienia. Często taką firmę uwiarygodniał pracownik Kuratorium lub Gminy (nauczyciel, a zwłaszcza dyrektor szkoły, miał prawo oczekiwać po ukończeniu takiego kursu na życzliwe spojrzenie władzy w razie kontroli). Należy dodać, ze obie strony miały pełną świadomość, że głównym celem tego kształcenia miał być certyfikat, stąd często przymykały oko, jedni zadawalając się bylejakością kursów, a inni np. mniejszą od deklarowanej obecnością uczestników.

1. Wydawanie nowych podręczników

 Na stronie MEN policzyłam podręczniki dopuszczone do użytku w szkole podstawowej, gimnazjum i liceum ogólnokształcącym (w wersji podstawowej). Nauczyciele klas I do VI mają do wyboru 707 podręczników, a w szkołach średnich kolejno 878 i 764. Od czasu transformacji ustrojowej w Polsce pojawił się na rynku nowy produkt – podręcznik. Ludzie zainteresowani wypromowaniem kolejnego podręcznika stanowią pokaźną grupę, począwszy od autorów, wydawców, ekspertów recenzujących książkę kończąc na akwizytorach zachwalających daną pozycję książkową i zajmujących się jej rozprowadzaniem po szkołach. Wybór danego podręcznika procentuje prowizją dla nauczyciela lub dla szkoły. Szczególnie atrakcyjnym towarem stały się podręczniki do języków obcych. Ich ceny oscylują zawsze ok. 100 zł za sztukę. W Internecie naliczyłam blisko 100 wydawnictw podręczników do nauki języka angielskiego. Najwięksi wydawcy to Oxford University Press, który w rejestrze MEN ma 99 podręczników zatwierdzonych do rozprowadzania w szkołach, czy Pearson Longman z 90 wpisami. Podręczniki szkolne to jednak tylko część usług wydawniczych dla szkół. W ofercie znajdują się również książki – przewodniki metodyczne dla nauczycieli, zestawy testów sprawdzających, opracowania do egzaminów wszystkich stopni, książki ćwiczeń dla uczniów itp. Niestety ogromna liczba tych materiałów często nie idzie w parze z ich jakością, zdarzają się też wydawnictwa, w których umieszczone zostały materiały publikowane po raz kolejny, bez zaznaczenia tego faktu. Kolejna reforma, to rzecz jasna nowe podręczniki, opracowania metodyczne, to zapowiedź nowych krociowych zysków, dla i tak już prężnie rozwijającego się w Polsce przemysłu podręcznikowego. A jakie pole do popisu! Pojawiają się przecież przedmioty, takie jak np. Wiedza i Społeczeństwo, składające się z dziewięciu modułów, z których nauczyciel ma zrealizować zaledwie kilka dowolnie wybranych. Zatem można do tego przedmiotu wydać nie jedną, lecz dziewięć książek. Nowe podręczniki muszą być inne od poprzednich, nie tylko pod względem merytorycznym, ale również, dlatego że będą skierowane do dzieci młodszych  Nie ma wątpliwości, że w interesie szeroko rozbudowanego przemysłu wydawniczego jest poparcie najnowszej reformy, a ściślej powiedziawszy – rewolucji w oświacie minister Hall, Kto wie, może to jest prawdziwy spiritus movens zmian w edukacji narodowej Polaków?   

     Brak kontroli wydatkowania subwencji oświatowej w szkołach prywatnych 

W szkołach prywatnych nikt nie koryguje liczb uczniów realizujących obowiązek szkolny. Liczba uczniów zapisanych przed rozpoczęciem roku szkolnego, a więc w okresie starania się o subwencję oświatową, od faktycznie uczęszczających od września, często drastycznie się różni i to in minus. Pieniądze z subwencji oświatowej płyną szerokim strumieniem za zapisanym, a więc często wirtualnym uczniem. Jest najwyraźniej jakaś luka prawna, która nie pozwala władzom samorządowym weryfikować zapisy ze stanem faktycznym po 1 września danego roku.

1. Przeprowadzanie dorywczych akcji

Szkoła jest takim miejscem, gdzie szereg instytucji i organizacji usiłuje zaistnieć, uwiarygodnić swoje działanie, stworzyć mylące przeświadczenie o celowości swojego istnienia. Na szkole, ściślej na dzieciach i ich rodzicach, można zarobić, Jest to o tyle przykre, że zarobek ten nie wzbogaca samej bazy szkoły (ew. w niewielkim stopniu, – gdy mowa o jakiejś prowizji). Dla zobrazowania problemu posłużę się kilkoma przykładami. 

1. - Jest listopad. Poradnia Pedagogiczno-Psychologiczna proponuje konkretnej szkole otwarcie punktu konsultacyjnego, w którym dyżurować będzie psycholog. Będą mogli do niego zgłaszać się rodzice i nauczyciele mający problemy z dziećmi. Pierwsza myśl – to doskonały pomysł, bo zazwyczaj na wizytę w PPP czeka się długo. Szybko jednak okazuje się, że punkt konsultacyjny to ledwie cztery, czy pięć tygodni, razem ok. pięćdziesięciu godzin pobytu różnych psychologów w szkole, służących doraźną pomocą zainteresowanym osobom. Chętnych jest w sumie ledwie kilku, i to tych „nagonionych” przez pedagoga szkolnego. Uczniom, ich rodzicom, nauczycielom potrzebni są pedagodzy, psycholodzy, którzy zajmą się nimi przez dłuższy okres czasu, otoczą opieką, pomogą rozwiązać problemy, a nie na wzór wróżki po jednym spotkaniu udzielą zbawiennych rad. Zatrudnienie większej liczby profesjonalistów w Poradniach Psychologiczno- Pedagogicznych jest z pewnością lepszym sposobem wydawania społecznych pieniędzy niż tworzenie efemerycznych punktów.

1. - Kilka lat temu regułą stało się wydzielanie funduszy na rzecz przeciwdziałania pojawiających się w szkole patologiom. Od tego momentu szkoły są dosłownie zalewane ofertami teatrów objazdowych, które chętnie na terenie danej placówki zaprezentują przedstawienie edukacyjne o szerokim spektrum treści profilaktycznych, (uczące odmawiać zażywania narkotyków, palenia papierosów, picia alkoholu, instruujące jak bezpiecznie zawierać znajomości, przechodzić przez ulicę itd.). Poziom przedstawień jest bardzo różny, najczęściej jednak słaby. Wpływa na to również miejsce wystawienia przedstawienia, najczęściej sala gimnastyczna, które nie służy skupieniu na odbiorze prezentowanych treści. Zespoły nauczycielskie, które nie mają pomysłów na własny program profilaktyczny mogą w ten sposób szybko i bez trudu wydać pieniądze. Oprócz teatrów do szkół trafiają ze swoimi propozycjami artyści cyrkowi, kabaretowi i inni. Wydawnictwa przysyłają na płytach CD filmy o treściach profilaktycznych, zwykle bardzo słabe pod względem merytorycznym i artystycznym, ale za to drogie. Chętnych do zarabiania na szkole jest wielu.

1.  - Bardzo poważnie zastanawiam się nad celowością akcji „Szklanka mleka” w szkole. Obawiam się, że pod tym szczytnym hasłem kryją się intencje sporych zarobków. Dzieci dostają przez cały tydzień nauki bezpłatnie mleko w kartonikach o pojemności 0,25 litra z rureczkami. Wydaje mi się, że koszt dystrybucji szklanki mleka dla dzieci, jest za wysoki i zupełnie nie ma znaczenia, z jakiej kieszeni płyną pieniądze na tę akcję. Nalewanie mleka dzieciom do szklanek z większych pojemników mogłoby zminimalizować koszty, ale z pewnością również zyski wytwórców mleka w kartonikach  

1. Nauczanie indywidualne

Sama idea nauczania indywidualnego, jako udzielania lekcji dziecku choremu w domu, jest wysoce humanitarna i mądra – pozwala unieruchomionemu uczniowi kontynuować naukę, organizować czas, a często nadaje sens życiu. Są jednak przypadki, kiedy należałoby dziecko kierować do innych form kształcenia. W dzisiejszej rzeczywistości szkolnej zdarzają się przypadki, gdy Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna kieruje dziecko do szkoły specjalnej, ale rodzice się na to nie zgadzają. Zadaniem szkoły rejonowej staje się w takim przypadku prowadzenie edukacji dziecka, w trybie nauczania indywidualnego, według programu szkoły specjalnej. Odbywa się to ze szkodą dla wszystkich, głównie oczywiście dla dziecka. Odizolowane od środowiska nie zdobywa niezbędnej umiejętności życia w grupie. Nauczyciele prowadzący najczęściej nie posiadają kwalifikacji do uczenia dziecka o potrzebach specjalnych, a koszty finansowe takiego nauczania są wysokie. Lepszym rozwiązaniem wydaje się zagwarantowanie dziecku o potrzebach specjalnych, możliwości uczęszczania do właściwej szkoły, najlepiej na zasadzie decyzji administracyjnej, a w razie niechęci rodziców obciążenia ich kosztami nauczania indywidualnego.                  

Autorka jest nauczycielem historii, dyrektorem Szkoły podstawowej nr 85 w Krakowie