Wydawało się, ze pojęcie „obowiązkowej pracy społecznej” odeszło w niebyt wraz z minionym ustrojem. Po latach jednak wróciło, aczkolwiek dla niepoznaki ubrane w inne nieco szaty. Bowiem z dniem 1 września 2010 roku MEN nakazało ustawą Karta Nauczyciela nauczycielom szkół podstawowych, gimnazjów, szkół ponadgimnazjalnych, w tym specjalnych, realizować dodatkowo nieodpłatnie 1 godzinę tygodniowo. A od września bieżącego roku ma to być już 2 godziny tygodniowo w szkole podstawowej i gimnazjum. Ministerstwo chce w ten sposób z jednej strony pozytywnie odpowiedzieć na dość powszechnie pokutujące w znacznej części społeczeństwa przekonanie, ze nauczyciele pracują bardzo mało, a drugiej strony poczynić kosztem tych ostatnich spore oszczędności dla budżetu.

A przecież praca nauczycielska to w tygodniu czterdziestogodzinne pensum dla nauczycielskiego etatu, na które składa się nie tylko te osiemnaście godzin lekcyjnych (lub odpowiednio więcej na niektórych nauczycielskich stanowiskach), ale liczne obowiązki dodatkowe, w tym przede wszystkim przygotowanie się do lekcji i sprawdzanie uczniowskich prac (szczególna uciążliwość czasowa zwłaszcza dla polonistów, ale też dla innych specjalności, jak choćby dla nauczycielek nauczania zintegrowanego, nauczycieli historii czy geografii). Do czasu pracy nauczyciela należy także wliczyć organizowanie imprez klasowych i szkolnych, kontakty z rodzicami uczniów, organizowanie i sprawowanie opieki w czasie wycieczek szkolnych. Nauczyciel będąc w szkole nie odbywa tylko lekcji. Pełni dyżury w czasie przerw, załatwia indywidualne sprawy uczniów i wychowanków. Przeważnie też pracuje indywidualnie z uczniem słabym (żeby umożliwić mu opanowanie materiału programowego) lub zdolnym (żeby przygotować go do konkursu lub olimpiady), pozostaje po lekcjach w szkole, żeby wypełnić dokumentację szkolną (dzienniki lekcyjne, arkusze ocen, zeszyt indywidualnej pracy z uczniem), wypisać oceny i nieobecności wychowanków dla rodziców na okresową wywiadówkę, wyliczyć statystykę dla swojej klasy, wypisać świadectwa szkolne. Do tego dochodzą rady pedagogiczne tj. spotkania, na których są podejmowane problemy wychowawcze i dydaktyczne uczniów (także wymagające odpowiedniego przygotowania się do nich przez dyrekcję i nauczycieli), rady klasyfikacyjne, na których przedstawia się i zatwierdza oceny semestralne lub końcoworoczne, rady szkoleniowe, których celem jest doskonalenie warsztatu zawodowego. A przecież nauczyciel musi także w swoim domu pracować nad zawodowym doskonaleniem, musi sporo czytać, śledzić potrzebną w pracy fachową prasę i przypominać sobie pewne treści oraz pogłębiać wiedzę, kupować (bo biblioteki szkolne nie mają pieniędzy) istotne dla nauczanego przez niego przedmiotu książki. Podejmuje naukę na kursach i studiach doskonalących (najczęściej w całości opłacanych za własne pieniądze).

Nie od rzeczy będzie wspomnieć kwestię wycieczek szkolnych. Niektórym się wydaje, że jest to dla nauczyciela wielka frajda, bo jedzie „za darmo” na wycieczkę i jeszcze mu płacą. Kierowca autobusu, przewodnik – pilot też jadą na wycieczkę i „mają frajdę” i im trzeba zapłacić – nikt nie ma wątpliwości. A przecież nauczyciel pracuje (uwaga!) na szkolnej wycieczce 24 godziny w ciągu doby. A wycieczka trwa czasem kilka dni lub (jak w czasie „zielonej szkoły”) dwa tygodnie. Pedagog odpowiada za powierzone mu dzieci i młodzież. I nic go z tego obowiązku nie zwalnia. Zapytany o spełnienie warunków BHP inspektor pracy (PIP), nie bardzo wiedział, jak zakwalifikować pracę nauczyciela na wycieczce. Bo przecież zgodnie z wymogami BHP powinien mieć po ośmiu godzinach pracy czas na odpoczynek.

Trzeba sobie jasno powiedzieć, że decyzje Ministerstwa w sprawie dodatkowych – społecznych zajęć - są dodatkowym obciążeniem, w dodatku obwarowanym rygorem szczegółowej dokumentacji ze strony nauczyciela. I swoistym sprawdzianem środowiska, jego spolegliwości wobec administracyjnej arogancji. Przy braku reakcji ze strony nauczycieli MEN uczyni kolejne kroki, by zlikwidować szczególny status zawodu nauczycielskiego.

Należy też zauważyć, że działania MEN są nie bez związku z finansami resortu, a następnie samorządów. Wprowadzenie dodatkowych niepłatnych zajęć dydaktycznych podyktowane jest kalkulacją finansową, ponieważ spowoduje pewne oszczędności w budżecie kosztem nauczycieli. Dla przykładu: 1 nauczyciel pracując 40 godzin za darmo w ciągu roku szkolnego de facto nie dostaje zapłaty za dwa tygodnie pracy dydaktycznej pracy. W średniej wielkości szkole, zatrudniającej 40 nauczycieli, sprawa wygląda tak, jakby jeden nauczyciel pracując nie otrzymywał przez 10 miesięcy pensji.

Bez wątpienia podjęte przez Ministerstwo zmiany wymuszą decyzje kadrowe skutkujące zwolnieniami, ale na miejsce zwolnionych nie przybędą zastępy młodych nauczycieli, bo nie będzie dla nich miejsca w placówkach oświatowych (a mamy kilkadziesiąt uczelni kształcących w kierunkach pedagogicznych, co roku wypuszczających tysiące absolwentów).

Zmęczeni i sfrustrowani nauczyciele za niewysokie w stosunku do innych zawodów inteligenckich pensje czy będą autorytetami dla młodych (ale też i starszych) Polaków? Może są niepotrzebni w świecie komputerów, w świecie nastawionym na szybki i spektakularny sukces, na łatwy zysk? Czy zniechęceni i potraktowani jak pariasi wśród zawodów ludzi wykształconych będą mieli siłę i chęci, by wbrew płaskiemu utylitaryzmowi naszych czasów uczyć godności, prawdy, dobra i piękna? Może te nieutylitarne wartości są dzisiaj niepotrzebne, a szkoła ma być – zgodnie z wyobrażeniami niektórych, chcących uczynić wszystko sferą handlu – jedynie miejscem sprzedaży utylitarnej wiedzy?