Polska szkoła i uniwersytet doświadczają od dłuższego czasu głębokich zmian związanych z reformą oświaty. Można bez wielkiej przesady powiedzieć, że na charakter tych zmian mają wpływ wszyscy, tylko nie zwykli nauczyciele. O reformie decydują politycy, eksperci, urzędnicy, wydawcy podręczników itp. Natomiast tych, którzy na co dzień uczą i wychowują młodzież, nikt o zdanie nie pyta. Przez władze są traktowani wyłącznie jak przedmiot, zarządzania, pouczeń i kontroli. Kiedyś to nauczyciel stawiał wymagania uczniowi i go oceniał. Dziś to uczeń i rodzic stawia wymagania nauczycielowi i dokonuje jego oceny, często anonimowej, wobec zwierzchników. Pensja nauczycielska – jak była w PRL, tak pozostała – synonimem państwowej jałmużny. Paradoksalnie, najliczniejsza i jedna z najlepiej wykształconych grup zawodowych zajmuje dziś w społecznej hierarchii miejsce proletariatu, w imieniu którego wypowiadają się tylko związki zawodowe, najgłośniej postkomunistyczne.

Ten stan wymaga zmiany. Reforma oświaty okazała się wielkim rozczarowaniem. Wykładowcy szkół wyższych biją na alarm, że nowe programy licealne i egzaminy maturalne źle przygotowują młodzież do studiów. Stworzenie gimnazjum nie tylko nie poprawiło wyników nauczania, ale i wykreowało wielkie problemy wychowawcze wśród nastolatków. Nawet sami entuzjaści reformy z lat 90. leją dziś łzy po zlikwidowanych przedszkolach i szkołach zawodowych. Problemy są znane i nie wynikają wyłącznie z nieprzemyślanej reformy. Ale na te, które a niej wynikają, Ministerstwo Edukacji odpowiada nową dawką szkodliwych pomysłów: obniżaniem wieku szkolnego, profilowaniem nauczania w liceum, ideologią „wielokulturowości” w podstawie programowej z języka polskiego i historii.

Nauczyciele polscy mają więc co najmniej dwa powody, aby się zorganizować. Celami nowej organizacji powinny być jednocześnie przeciwdziałanie systemowemu kryzysowi oświaty i przeciwdziałanie społecznej degradacji zawodu nauczycielskiego. Oba te cele są równie ważne i powinny być realizowane jednocześnie. Nauczyciele nie poprawią bowiem swojej sytuacji, bez aktywnego włączenia się we współdecydowanie o ewolucji całego systemu oświaty. Żadna z istniejących organizacji nie ma takiego programu. Taką organizację trzeba dopiero powołać i to jest naszym zadaniem.

Jakie cechy strukturalne powinna posiadać ta organizacja i jakie działania powinna podjąć w pierwszej kolejności, aby założone cele zrealizować?

Nazwaliśmy ją Towarzystwem Nauczycieli Szkół Polskich (TNSP) – wszystkich szkół polskich! Powinna ona bowiem skupiać, na równych zasadach, nauczycieli szkół wszystkich typów, w tym także nauczycieli akademickich. Szeroka grupa nauczycieli akademickich interesuje się sprawami oświaty, a więc bezpośrednia współpraca w wielu sprawach, takich jak dyskusje nad podstawą programową, systemem egzaminowania, rekrutacją na wyższe uczelnie, itp. może w istotny sposób zwiększyć potencjał Towarzystwa.

Warunkiem wprowadzania w życie postulatów TNSP jest to, by głos nauczycieli był słyszany przez opinię publiczną i ośrodki decyzyjne. Dlatego TNSP powinno zajmować stanowisko w sprawach bieżącej polityki rządu w sprawach oświaty, kultury i nauki. W tym celu należy dążyć do wpisania Towarzystwa na rządowe listy partnerów społecznych, z którymi poszczególne ministerstwa zobowiązane są konsultować projekty nowych ustaw i rozporządzeń.

TNSP powinno prowadzić pracę formacyjną wśród swoich członków i sympatyków, w postaci organizowania otwartych wykładów i dyskusji. Powinno służyć jako forum wymiany myśli i kontaktów środowiskowych, miejsce rodzenia się nowych pomysłów i inicjatyw. Obraz polskiego nauczyciela powinien być obrazem człowieka nie tylko wykształconego i dobrze wykonującego swój zawód, ale także aktywnego w życiu publicznym, patrioty – prawdziwego wzoru dla młodzieży – obraz każdego nauczyciela, zwłaszcza jednak członka TNSP.

Ważnym polem działania programowego Towarzystwa powinny być sprawy kształcenia nauczycieli i modelu kariery zawodowej. Tu też istnieje pole do współpracy środowisk szkolnych i akademickich.

Z troską o jak najwyższy poziom kwalifikacji zawodowych i społeczną aktywność nauczycieli musi iść w parze obrona ich uzasadnionych interesów. Zadaniem TNSP winna więc być obrona autorytetu nauczyciela w stosunkach z uczniem, rodzicami i urzędnikami administracji. Obecnie obowiązujące przepisy nie chronią, a praktyki administracji wręcz dyskryminują nauczycieli w tym zakresie.

TNSP powinno też występować w sprawach płacowych nauczycieli. Dobry nauczyciel musi być godziwie wynagradzany, leży to bowiem w interesie państwa. Zbyt niskie zarobki w stosunku do innych grup inteligencji (lekarzy, prawników) uruchamiają mechanizm negatywnej selekcji do zawodu nauczycielskiego, na którym państwo w długiej perspektywie czasu traci nieporównanie więcej, niż oszczędza w krótkiej. Na tym założeniu powinien się opierać program zbliżenia zarobków nauczycieli do dochodów lepiej wynagradzanych grup inteligencji.

Naszym celem jest całkowita zmiana obecnego myślenia o sprawach oświaty. Trzeba powrócić do zawsze aktualnych prawd zachowanych w nauczycielskiej tradycji. Rozwinąć ją i dostosować do dzisiejszych potrzeb. Odrzucić zideologizowany, pseudonaukowy żargon stosowany przez biurokrację i zorganizowane grupy edukacyjnych technokratów. Wsunąć ze szkoły pasożytnicze struktury i firmy traktujące kasę publiczną, nauczycieli i rodziców i dzieci jako źródło łatwych i nieuzasadnionych dochodów, a przy tym uzurpujące sobie prawo do decydowania o tym jak ma wyglądać system oświatowy. Chcemy, aby w tej sprawie poważnie liczył się także nasz głos – głos nauczycieli-praktyków, poważnie traktujących zarówno swoje zadania dydaktyczne jak i obywatelskie powinności.