Definicje pojęć w różnego rodzaju dokumentach mają ogromne znaczenie, ponieważ określają filozofię i kierunki działania. Na przykład w dokumencie „Prawo o szkolnictwie wyższym” znacząco wpływają na to w jakim kierunku będzie podążać cały system szkolnictwa wyższego. Wpływają również na poziom tego szkolnictwa.

Przyjrzyjmy się zatem jak zdefiniowane są niektóre pojęcia w obecnie obowiązującej w Polsce ustawie „Prawo o szkolnictwie wyższym” z 27 lipca 2005 r. Weźmy pod uwagę pojęcia najważniejsze, fundamentalne to znaczy pojęcia akademii i uniwersytetu.

Jak powszechnie rozumiane są pojęcia akademii czy uczelni akademickiej? Prawdopodobnie większość ludzi kojarzy je z wielkimi ośrodkami naukowymi, prowadzącymi badania naukowe i kształcącymi (studentów i samodzielną kadrę naukową) w wielu różnych dziedzinach naukowych. Jako przykłady pewnie podano by takie uczelnie jak Uniwersytet Jagielloński, Uniwersytet Warszawski, Akademię Górniczo-Hutniczą itp. Przypatrzmy się, co natomiast znajduje się w ustawie.

Art. 2. ust.1 pkt 22 stanowi, że uczelnia akademicka oznacza – uczelnię, w której przynajmniej jedna jednostka organizacyjna posiada uprawnienia do nadawania stopnia naukowego doktora.

Art. 3. ust. 5. stanowi, że wyraz „akademia” może być używany w nazwie uczelni, której jednostki organizacyjne posiadają co najmniej dwa uprawnienia do nadawania stopnia naukowego doktora.

Zatem według tych przepisów uczelnią akademicką nie musi być wielki ośrodek naukowy ale uczelnia z jednym uprawnieniem do doktoryzowania.

Popatrzmy jeszcze jak jest z uniwersytetem. Słowo uniwersytet wskazywałoby na szeroki zakres nauczania i prowadzenia badan naukowych...

W art. 3. ust. 3 czytamy, że wyraz „uniwersytet” uzupełniony innym przymiotnikiem lub przymiotnikami w celu określenia profilu uczelni może być używany w nazwie uczelni, której jednostki organizacyjne posiadają co najmniej sześć uprawnień do nadawania stopnia naukowego doktora, w tym co najmniej cztery w zakresie nauk objętych profilem uczelni.

Zwróćmy uwagę, że jest tu mowa o sześciu uprawnieniach do nadawania stopnia naukowego doktora, w tym co najmniej czterech w zakresie nauk objętych profilem uczelni, ale nie ma mowy, że muszą to być uprawnienia w różnych dyscyplinach. Może zatem wystąpić sytuacja, że kilka jednostek w uczelni będzie miało uprawnienia do doktoryzowania z tej samej dyscypliny. Zatem może powstać uniwersytet, którego jednostki organizacyjne będą miały np. sześć uprawnień do doktoryzowania, ale wszystkie z tej samej dyscypliny. Stałoby to w dużej sprzeczności z szerokim zakresem kształcenia i prowadzenia badań jaki powinien charakteryzować uniwersytet.

Warto zwrócić uwagę jeszcze na jedną sprawę. W terści art. 3 ustawy, gdzie podane są kryteria wskazujące, które z uczelni mogą używać nazw takich jak wymienione już „akademia” i „uniwersytet przymiotnikowy”, ale również „uniwersytet”, „uniwersytet techniczny” i „politechnika”, nie ma kryteriów dotyczących nadawania habilitacji, czyli nie ma kryteriów dotyczących generowania przez te uczelnie samodzielnej kadry naukowej. Mamy tylko kryteria dotyczące ilości uprawnień do doktoryzowania. Może zatem powstać uczelnia, która będzie nosić nazwę uniwersytetu, a nie będzie kształciła samodzielnej kadry naukowej.

Ciekawy jest również zapis w art. 2. ust. 3., który brzmi: „W uczelni, w której nie ma podstawowych jednostek organizacyjnych, przepisy ustawy dotyczące takich jednostek stosuje się odpowiednio do całej uczelni”. Oznacza to, że dopuszcza się istnienie uczelni bez struktury wewnętrznej, to znaczy bez wydziałów, katedr itp. Czyli np. struktura uczelni będzie polegała na tym, że jest rektor, kanclerz, sekretariat i tyle.

Przytoczone przykłady pokazują znaczne obniżenie kryteriów stawianych uczelniom, co musi wpływać na ogólne obniżenie poziomu. Dodatkowo definicje pojęć nie są zgodne z ich powszechnym rozumieniem, ale również z ich historycznym znaczeniem. Jeżeli akademia i uniwersytet zawsze kojarzyły się i kojarzą się z najwyższej rangi jednostkami naukowymi (co jest historycznie uzasadnione) to przypisywanie im tragicznie niskich kryteriów (uczelnia akademicka - jedno uprawnienie do doktoryzowania) wpływa na ośmieszenie tych pojęć. Wydaje się zatem, że reformę szkolnictwa wyższego można by zacząć od uporządkowania fundamentalnych pojęć i podniesieniu wymagań stawianych uczelniom, żeby akademia była akademią i uniwersytet uniwersytetem.