Jest Pan autorem programu „Archipelag Skarbów”. Jakie są jego założenia i cele?

Program uwzględnia model profilaktyki zintegrowanej, który opracowywałem w ciągu ostatnich kilku lat. Koncepcja ta opiera się na antropologii personalistycznej oraz szeregu teorii psychologicznych i zakłada, że przy spełnieniu pewnych warunków możliwe jest konstruowanie programów powodujących pozytywną zmianę w zakresie całego spektrum zachowań ryzykownych i problemowych młodzieży...

Celem programu jest zmotywowanie młodzieży do życia we wstrzemięźliwości seksualnej, do unikania narkotyków i alkoholu oraz niepodejmowania aktów przemocy rówieśniczej. Dodatkowo program ma umacniać autorytety obecne w życiu młodzieży – rodziców, wychowawców, przewodników duchowych. Zadaniem „Archipelagu Skarbów” jest spełnienie roli „lodołamacza” mitów podkultury dotyczących miłości i seksualności. Program ma być silnym komunikatem wskazującym na drogę zdrowego rozwoju. Jednak trwa tylko 7-8 godzin, nie może więc rozwiązać wszystkich problemów wychowania. 

Program jest realizowany w wielu placówkach. Jakie przynosi efekty?

Właśnie kończymy badania ewaluacyjne nad efektami „Archipelagu Skarbów”. Bardzo dobra metodologia, losowo dobrana grupa kontrolna, trzy etapy badań. Objęliśmy nimi 2000 gimnazjalistów i uczniów szkół zawodowych. Są to największe badania programu profilaktycznego w historii polskiej profilaktyki. Na razie znamy efekty bezpośrednie (porównanie odpowiedzi młodzieży na podstawie ankiet przed programem i miesiąc po jego zakończeniu). Zaobserwowaliśmy ograniczenie kontaktów seksualnych (szczególnie wśród dziewcząt), zmniejszenie korzystania z alkoholu i narkotyków (szczególnie wśród chłopców) i wzrost asertywności w zakresie odpierania presji na użycie narkotyku. Chociaż nie zmieniła się częstość sięgania po pornografię, to jednak wzrosła liczba osób przerywających oglądanie pornografii.
Ponadto młodzież ma więcej wiary w prawdziwą miłość, dojrzalszą postawę wobec seksualności, jest bardziej przeciwna korzystaniu z alkoholu na randce i bardziej świadoma, że nie istnieją ani metody antykoncepcyjne w 100% chroniące przed nieplanowaną ciążą, ani przed zakażeniami przenoszonymi drogą płciową.
Jak na razie „Archipelag Skarbów” to jedyny polski program, który wykazuje się tak szerokim zakresem efektów. Nie wiemy jednak na ile są one trwałe. Niebawem będziemy znali efekty obserwowane pół roku po zakończeniu realizacji programu.

Nowatorskie jest zastosowanie koncepcji profilaktyki zintegrowanej. Większość programów profilaktycznych stawia sobie wąskie cele. Mamy profilaktykę przeciwalkoholową, przeciwnarkotykową, zapobieganie przemocy, profilaktykę ciąż nastolatek, profilaktykę HIV/AIDS. Tworzy się programy o wąskich celach, a i tak tylko pojedyncze wykazują się jakimikolwiek efektami w badaniach ewaluacyjnych (o ile w ogóle takie badania ktoś próbował robić).
Nowością jest także założenie, że można oddziaływać na cały sposób myślenia młodego człowieka, o ile tylko znajdziemy odpowiedni, wciągający temat i odniesiemy się do jego najgłębszych pragnień. „Archipelag Skarbów” odwołuje się do powszechnego u młodych marzenia o prawdziwej miłości i wskazuje do niej drogę. Okazuje się, że realizując to marzenie nie tylko warto czekać z seksem, ale także szanować innych i unikać substancji psychoaktywnych.
Inny nowatorski aspekt dotyczy samych metod realizacji. To klucz skuteczności programu. „Archipelag” przypomina dynamiczny show, w którym prezentacje multimedialne przeplatają się z aktywnymi ćwiczeniami i dialogiem z młodzieżą. Jest trochę humoru i trochę głębokich treści. Szczególną dynamikę wyzwala fakt, że program prowadzi kilkuosobowa ekipa, a uczestniczy duża grupa młodzieży – od 60 do 200 osób. Charakterystyczne są także świadectwa zdrowego stylu życia przedstawiane przez prowadzących. Jako główny autor programu spędziłem bardzo dużo czasu analizując wiedzę o skutecznych strategiach profilaktycznych dostępną w literaturze światowej. Wiele z tych skutecznych strategii zostało z rozmysłem umieszczonych w strukturze „Archipelagu”. 

Osoby chętne do prowadzenia programu muszą spełniać szereg kryteriów. Dlaczego jest to takie ważne?

Zasadniczym warunkiem jest wiarygodność. Prowadzący musi sam żyć w zgodzie z tym, czego uczy młodzież. Inaczej jego praca jest nieuczciwa i nieskuteczna. Młodym ludziom można głosić nawet bardzo radykalne treści profilaktyczne, pod warunkiem, że jest się autentycznym. Młodzież ceni ludzi, którzy są sobą. Inny warunek dotyczy wiedzy profilaktycznej i umiejętności pracy z grupą. Ale to są rzeczy, które można wypracować. 

Odbył Pan wiele spotkań z młodzieżą, zaobserwował wiele postaw, usłyszał wiele pytań. Czy przyłącza się Pan do powszechnego narzekania na „dzisiejszą młodzież”?

Prowadziliśmy niedawno program w szczególnie trudnej szkole zawodowej, w której niektórzy uczniowie mają za sobą poważne przestępstwa. Byłem zdumiony, jak dobry mają w sobie potencjał. To był jeden z najlepszych programów! Czasem sam mam obawy przed pracą z taką młodzieżą, nie wiem jak mi pójdzie, jak będzie przebiegało spotkanie. Zdarzają się sytuacje, w których trudno mi nad sobą zapanować, z których nie widzę wyjścia. Wiem jednak, jak bardzo ci młodzi ludzie potrzebują miłości, pochwały, zauważenia. Wiem, że ci którzy sprawiają największe problemy mają za sobą bardzo trudne życiowe doświadczenia. Ta świadomość pomaga mi patrzeć na nich inaczej.
Mam wrażenie, że tu ważniejsze jest duchowe nastawienie niż znajomość metodyki. Dlatego przed każdym programem proponuję ekipie wspólną modlitwę (jeśli ktoś jest niewierzący może po prostu się przysłuchiwać). Ta modlitwa ma dla mnie duże znaczenie. Pozwala oderwać się od technicznych przygotowań, zapomnieć na chwilę o stresie, o zwykłych ludzkich obawach i skoncentrować się na tych młodych ludziach, którzy za chwilę wejdą na salę, na ich dobru, ich przyszłości, ich sercach. 

Jakie, Pana zdaniem, są najważniejsze dążenia, cele, ideały współczesnego młodego człowieka?

No, badań nad tym akurat nie prowadzę. Ale wiem, że marzą o miłości. Chcą być kochani i chcą kochać. Dla mnie to marzenie jest najważniejsze, bo na tej płaszczyźnie dobrze nawiązuję z nimi kontakt. Ja też marzę o miłości. Też chcę kochać coraz bardziej. Tyle, że jestem na tej drodze trochę dalej od nich. Mam za sobą 14 lat małżeństwa, mam czworo dzieci. Ale droga miłości nie ma końca, więc mogę iść z młodymi ramię w ramię Dziękuję za rozmowę.Z dr Szymonem Grzelakiem, autorem programu profilaktycznego „Archipelag Skarbów” rozmawiała Jolanta Tęcza-Ćwierz 

Źródło:

Świat Wartości http://www.swiatwartosci.pl/?p=/swiatwartosci/pl/1/13/6/index

Więcej informacji o programie „Archipelag Skarbów” na stronie: http://www.swiatwartosci.pl/ oraz http://www.cmppp.edu.pl/node/13713