"Niszczenie przeszłości jest, być może, największą ze zbrodni. Dzisiaj naszą prawie idee fixe powinna stać się dbałość o to, co z przeszłości jeszcze zostało”. 

    Simone Weil  

„Ostateczna walka rozegra się między złodziejami pamięci a okradanymi z niej narodami, społeczeństwami, jednostkami.

    Gustaw Herling – Grudziński

Szkolne nauczanie historii jest obok przekazów rodzinnych i medialnych najważniejszym źródłem naszej zbiorowej pamięci, ma wpływ na naszą tożsamość narodową i osobową; jest naszym prawem, o które nasi przodkowie walczyli i za które oddawali życie. Od połowy lat 90. w ramach reform oświatowych nauczanie historii jest przez kolejne rządy systematycznie deprecjonowane.

W okresie przed reformami uczeń szkoły podstawowej miał 1 godzinę historii tygodniowo przez całą klasę czwartą a w następnych miał po 2 godziny w tygodniu, w rezultacie dawało to 9 godzin tygodniowo w całym ośmioklasowym cyklu. Absolwent liceum miał dodatkowo 8 godzin w wersji podstawowej, a 12 w wersji rozszerzonej. Dawało to w  sumie 17 godzin w wariancie podstawowym i 21 godzin w ujęciu humanistycznym. Nieco inaczej wyglądało to szkolnictwie zawodowym. W wyniku reformy Handkego w sześcioklasowej szkole podstawowej pojawił się nowy przedmiot „Historia i Społeczeństwo”. Wedle obliczeń zespołu prof. J. Maternickiego przewodniczącego Krajowej Komisji Dydaktyki Historii na nauczanie treści historycznych w nowym przedmiocie przewidziano zaledwie po 1 godzinie tygodniowo, czyli o 2 godziny tygodniowo mniej niż  poprzednio. Oznacza to, o ile dyrektor szkoły nic nie zmieni, skrócenie czasu na historię o 40%. Ponieważ jednak ma to być propedeutyka historii a więc barwne obrazy, a nie systematyczne zgłębianie przedmiotu, nie można wspomnianych trzech godzin zaliczyć do ogólnej sumy godzin. W gimnazjum pozostawiono dotychczasową ilość godzin czyli po 2 godziny tygodniowo w  każdej klasie. Natomiast dla trzyletniego liceum o profilu akademickim, czyli najpopularniejszym, przewidziano łącznie dla historii i wiedzy o społeczeństwie 7 godzin. Po wysublimowaniu z tego treści „czysto” historycznych pozostaje  5 godzin tygodniowo w licealnym cyklu kształcenia dla historii. W wersji humanistycznej dla „czystej” historii jest 8-9 godzin. Zestawiając podane liczby otrzymujemy następujące dane: po reformie absolwent liceum ma 11 godzin „czystej” historii (poprzednio 17 czyli o około 40% mniej) a „humanista”  14 –15 godzin ( poprzednio 21 czyli o około 30% mniej),. Trzeba zaznaczyć, iż „nowy” maturzysta ma do opanowania materiał od starożytności do roku 1991, co skłania do wniosku, że siłą rzeczy jego wiedza będzie nadzwyczaj powierzchowna, no ale reformatorom nie o poszerzanie wiedzy naszej młodzieży chodzi.

Wyraźną tendencję reformatorów oświaty do pomniejszenia roli nauczania historii można zaobserwować już od początku lat 90. W wyniku narzucenia programu oszczędnościowego od roku szkolnego 1991/1992 w szkołach podstawowych zmniejszono ilość godzin historii o połowę ( w części szkół ocalono historię kosztem geografii). W roku 1996 z kolei eseldowski minister Wiatr próbował dokonać drastycznej redukcji nauczania języka polskiego i historii w szkołach średnich. Spotkało się to z gwałtownym oporem nauczycieli, którzy jak np. w Łodzi wnieśli w grudniu sprawę pod obrady Rady Miejskiej i apelowali do  parlamentu o interwencję. W przygotowanym wówczas projekcie stanowiska łódzkich rajców mogliśmy przeczytać m.in.: „Żądamy by minister J. Wiatr, znany z czasów PRL funkcjonariusz „frontu ideologicznego”, porzucił niegodne zamierzenia i natychmiast ustąpił ze stanowiska. Wzywamy każdą osobę, dla której patriotyzm nie jest pustym frazesem, by włączyła się w jak najszerszą akcję obrony polskiej młodzieży przed próbami jej wynarodowienia.” Ministerstwo faktycznie wycofało się wówczas. Ciekawe, że kilka miesięcy wcześniej J. Wiatr powołał do życia Radę ds. Edukacji Europejskiej i zainicjował tworzenie w szkołach klubów europejskich. Zbieżność tych wydarzeń oczywiście nie jest przypadkowa i jak najgorzej świadczy o morale ówczesnej ekipy. To do nich odnosiły się słowa Zbigniewa Brzezińskiego wypowiedziane w 1990 r.: „Przez ostatnie czterdzieści lat Polacy byli rządzeni przez ludzi, którzy próbowali pozbawić Polskę historii i dlatego ochrona i przypominanie historii jest sprawą absolutnie kluczową...”

Za ministra Handke próbowano ograniczyć nauczanie historii wyłącznie do liceów i klas o profilu humanistycznym jednak stanowczy sprzeciw środowiska nauczycielskiego spowodował, że Ministerstwo wprowadziło historię we wszystkich liceach i profilach. Za minister Łybackiej zaistniała sytuacja, która ponownie skłoniła nauczycieli do głośnych protestów i nieufnego baczenia na ministerialne ręce. Powodem było ujawnienie przez adiunkta Instytutu Historii PAN nowego projektu siatki godzin dla liceów, która ograniczała historię do 1 godziny tygodniowo w całym cyklu. Ministerstwo wyjaśniło, że był to materiał „ćwiczeniowy” a dziennikarze stworzyli jedynie „fakt prasowy”; co ćwiczono niestety nie wiemy.

Nauczanie historii pod rządami min. Hall będzie już zupełnie zmarginalizowane. Maturzysta będzie miał  ukończony kurs historii na poziomie dawnej podstawówki – 8 godzin -  240 godz., a na poziomie rozszerzonym  - 17 godzin – 420 godz. czyli tyle ile dawniej przed reformami każdy maturzysta. Nowym rozwiązaniem ma być zdecydowane zerwanie z dawną praktyką powtarzania w liceum materiału omawianego wcześniej w gimnazjum. Jako zasadne takie posunięcie może uznać tylko osoba nie mająca do czynienia z praktyczną dydaktyką historii. Problem polega na tym, że za każdym razem uczniowie mówią o tych samych faktach, jednak nie w ten sam sposób. Pragnieniem pedagogów jest, aby uczniowie przede wszystkim rozumieli dzieje, zatem młodzież musi wykazać się umiejętnością ich wyjaśniania, oczywiście w sposób właściwy dla osiągniętego poziomu rozwoju psychicznego i umysłowego. Stąd niekwestionowana dotychczas zasada ponownego omawiania znanych już treści na wyższym jednak poziomie uogólnienia, teorii i abstrakcji. Odejście od tej zasady spowoduje, że przeciętny absolwent szkoły średniej będzie poznawał historię jedynie w przedziale wiekowym 13 – 16 lat i z konieczności będzie wchodził w dorosłe życie z infantylnym jedynie wyobrażeniem o niej a także o przeszłości swojego narodu i kraju. Trudno sobie wyobrazić jak wielka jest różnica między umysłem i zdolnością rozumienia zjawisk 16 latka i 19 latka, nauczyciele to doskonale wiedzą i dlatego plan zaprzestania nauczania historii w wieku lat 16 muszą uznać za wielki regres skutkujący upośledzeniem  rozwoju intelektualnego i osobowego. Koniecznie trzeba dodać, że tylko część młodzieży będzie kontynuowało naukę w liceach ogólnokształcących, dla części która wybierze inne szkoły oznacza to, iż szkolny kurs historii zakończą na I wojnie światowej i wejdą w dorosłe życie nie mając pojęcia o najnowszej historii ostatnich 100 lat. Szansę na zapoznanie się z pełnym kursem historii i to w dobrym wymiarze będzie miało zaledwie 5% populacji, to będą ci którzy wybiorą na maturze historię. To czego dokonuje minister Hall nie można określić inaczej jak zaplanowana dewastacja świadomości historycznej i narodowej młodego pokolenia Polaków.

Podsumowując, stwierdzić trzeba, że historia najwyraźniej padła ofiarą reformatorów. Jej marginalizacja grozi  poważnymi konsekwencjami dla świadomości narodowej, kondycji umysłowej i obywatelskiej młodzieży. Historia jest interdyscyplinarną dziedziną wiedzy obejmującą prawo, politologię, socjologię, ekonomię, kulturoznawstwo. Jest przy tym bardzo konkretna, jej znajomość jest konieczna dla zrozumienia świata, mechanizmów nim rządzących, także dla rozumienia i uczestnictwa w kulturze. Historia ma nieocenione wartości wychowawcze. Pomaga kształcić szlachetne uczucie miłości ojczyzny, a przez nie poczucie odpowiedzialności za własne państwo. Jest niezbędna dla budowania tożsamości narodowej oraz własnego „Ja”. W naszych dziejach historia zawsze była czymś więcej niż tylko wiedzą, była „polskim stylem życia”. Dlaczego więc tak obniżono jej rangę? Odpowiedź wydaje się być oczywista: jest to, z jednej strony, wynik stałej presji miłośników internacjonalizmu, którzy na dobre obsadzili wiele znaczących stanowisk oraz poddanie się woli decydentów Unii Europejskiej, którzy z bolszewickim uporem chcą budować utopijną postnarodową Europę. Stąd ślepe naśladownictwo zachodnich wzorów, szczególnie szwedzkich gdzie historię niemal wykluczono. Z pewnością trzeba mieć baczenie na sytuację w polskich szkołach bowiem z lewej strony co i rusz docierają głosy atakujące patriotyzm i wręcz podważające sens nauczania literatury polskiej i polskiej historii. Celują w tym zwłaszcza Fundacja im. Batorego i CODN, organizatorzy m.in. pamiętnej konferencji „Edukacja europejska w polskiej szkole” ( listopad 2000), wspomnijmy też o Fundacji Adenauera w Polsce i Stowarzyszeniu Szkoła Liderów organizatorach debaty, czy raczej sądu nad patriotyzmem w listopadzie 2002 roku.

Dla nas wiążące pozostają słowa Ojca Świętego skierowane do polskich uczniów i ich nauczycieli w Łowiczu w 1999 r. „Starajmy się rozwijać i pogłębiać w sercach dzieci i młodzieży uczucia patriotyczne i więź z Ojczyzną. Wyczulać na dobro wspólne narodu i uczyć ich odpowiedzialności za przyszłość. Wychowanie młodego pokolenia w duchu miłości Ojczyzny ma wielkie znaczenie dla przyszłości narodu. Nie można bowiem służyć dobrze narodowi, nie znając jego dziejów, bogatej tradycji i kultury. Polska potrzebuje ludzi otwartych na świat, ale kochających swój rodzinny kraj.”                                                                     

Autor jest historykiem, mieszka i pracuje w Łodzi